Rozłóż matę na biurku tak, żeby leżała płasko, bez zagięć. Krokodylek (metalowy zacisk na przewodzie od maty) zapnij na brzegu maty, w miejscu, gdzie jest metalowy zatrzask. Opaskę załóż na lewy nadgarstek, ciasno, żeby metalowa płytka od spodu dotykała skóry, i podepnij jej przewód do maty.

Po co to wszystko. Chodząc po dywanie albo zdejmując sweter, ładujesz się elektrycznie jak balon potarty o włosy. Napięcie takiego ładunku to tysiące woltów, choć prąd jest tak mały, że czujesz najwyżej lekkie ukłucie. Dla układu scalonego w płytce, który pracuje na 3,3 wolta, taki impuls to jak piorun. Mata i opaska odprowadzają ładunek powoli i bezpiecznie, zanim dotkniesz płytki.

Przy XIAO to ważniejsze niż przy UNO. UNO ma nóżki w plastikowych gniazdach, a sam układ jest schowany pod nimi. XIAO ma metalowe pola odsłonięte na obu krawędziach, więc palec trafia prosto w ścieżkę prowadzącą do procesora.

Nawyk na zawsze: zanim dotkniesz jakiejkolwiek płytki, dotknij najpierw maty albo metalowej obudowy MacBooka. To wyrównuje ładunek między Tobą a stołem.

Otwórz woreczek i wyjmij płytkę, trzymając ją za krawędzie, dwoma palcami, jak zdjęcie, którego nie chcesz pobrudzić. Nie dotykaj metalowych pól ani srebrnej puszki na wierzchu. Jeśli płytka leży w woreczku na piance, zostaw piankę w woreczku.

Połóż płytkę na macie, srebrną puszką do góry, gniazdem USB‑C (ten mały prostokątny otwór) w stronę MacBooka. Dzięki temu kabel nie będzie się wyginał.

Co jeszcze jest w pudełku i co z tym zrobić: antena (zaraz ją wepniesz, więc połóż obok), dwie listwy z pinami, czyli po siedem metalowych nóżek w czarnym plastiku (zostaw w pudełku, to na później, do lutowania). Niczego nie wciskaj w płytkę: pola na krawędziach są do lutowania, nie na wcisk.

Rozmiar może Cię zaskoczyć. Płytka ma 21 na 17,5 milimetra, mniej niż znaczek pocztowy. Mimo to jest w niej komputer wielokrotnie mocniejszy od UNO, radio Wi‑Fi, Bluetooth i ładowarka akumulatora. Na tym polega sens tej płytki w dronie: cały mózg waży niecałe trzy gramy.

Obejrzyj płytkę z góry, najlepiej pod lampką, a jeśli masz lupę, to z lupą. Znajdź po kolei:

• Gniazdo USB‑C: prostokątny otwór na krótszej krawędzi. Tędy idzie zasilanie, program z komputera i tekst z płytki do komputera.
• Dwa malutkie przyciski po obu stronach gniazda, każdy mniejszy od ziarnka ryżu. Ten z literką R to RESET: restart płytki, jak wyłączenie i włączenie. Ten z literką B to BOOT: przytrzymany podczas podłączania kabla wprowadza płytkę w tryb wgrywania. Przyda się na slajdzie 13, jeśli komputer nie zobaczy płytki.
• Srebrna puszka pod gniazdem: to osłona procesora. W środku jest układ ESP32‑S3, czyli właściwy komputer, i radio. Metal chroni je przed zakłóceniami i chroni inne urządzenia przed zakłóceniami z płytki.
• Przy krawędzi, obok puszki, malutkie okrągłe gniazdko wielkości główki od szpilki. To gniazdko antenowe (typu U.FL). Tu wepniesz antenę.
• Pola na dłuższych krawędziach, po siedem z każdej strony. To wyprowadzenia, do których w dronie lutuje się silniki i czujnik. Lewa strona (gdy gniazdo USB jest u góry): D0, D1, D2, D3, D4, D5, D6. Prawa strona od góry: 5V (zasilanie 5 woltów z USB), GND (masa, czyli „minus”), 3V3 (zasilanie 3,3 wolta), potem D10, D9, D8, D7. Litera D to tylko nazwa pola. Prawie każde pole umie kilka rzeczy naraz, a program decyduje, w jakiej roli pracuje: włączać i wyłączać (cyfrowo) umieją wszystkie; mierzyć napięcie (analogowo, jak A0 na UNO, tylko dokładniej, 4096 stopni do 3,3 wolta) umieją D0–D5 i D8–D10, w programie nazywane wtedy A0–A5 i A8–A10; wykrywać dotyk umieją te same dziewięć pól. D6 i D7 nie mierzą ani nie wykrywają dotyku, bo są przeznaczone do rozmowy tekstem po przewodzie. D4 i D5 służą też do czujników podłączanych dwoma przewodami danych, a D8–D10 do kart pamięci i wyświetlaczy.
• Dwie diody przy gnieździe: jedna pomarańczowa (to „dioda użytkownika”, którą będziesz zapalać z programu), druga czerwona (ładowanie akumulatora, nie masz go dziś podłączonego).

Pole D1 zapamiętaj szczególnie: to drugie pole od góry po lewej. Będzie Twoim czujnikiem dotyku w ćwiczeniu 2.

Antena to płaski pasek z przewodzikiem, na końcu malutka okrągła wtyczka. Ta wtyczka wchodzi na gniazdko antenowe na płytce, które oglądałeś przed chwilą. Połączenie jest typu „na wcisk”, jak zatrzask w ubraniu, tylko sto razy mniejsze.

Jak to zrobić: 1) Ułóż płytkę płasko na macie. 2) Weź wtyczkę w palce (albo w pęsetę, jeśli palce są za duże) i ustaw ją dokładnie nad gniazdkiem, równolegle do płytki. 3) Wciśnij pionowo w dół, najlepiej paznokciem albo gumką ołówka, aż poczujesz lub usłyszysz delikatne kliknięcie. Potrzebna jest zauważalna siła, ale nie wielka.

Czego nie robić: nie wciskaj pod kątem, bo zgniatasz gniazdko i antena nie będzie trzymać. Nie ciągnij za przewód, żeby ją zdjąć; do zdejmowania służy podważenie wtyczki paznokciem od spodu. Nie zginaj przewodu na ostro.

Płaską część anteny połóż obok płytki, najlepiej w odległości kilku centymetrów od metalowych rzeczy. Antena jest naklejką (ma folię na spodzie), ale dziś jej nie przyklejaj; w dronie przyklei się do ramy.

Po co antena, skoro ćwiczymy na biurku? Płytka bez anteny ma zasięg kilkudziesięciu centymetrów i czasem gubi pakiety nawet z bliska. Z anteną pracuje tak, jak w dronie. Nawyk: płytka z radiem nigdy nie nadaje bez anteny, bo moc, która nie ma gdzie wyjść, grzeje układ nadawczy.

Program Arduino IDE zna z pudełka tylko płytki Arduino. Żeby zobaczył XIAO, musisz mu podać adres, pod którym producent układu (firma Espressif) trzyma pliki z obsługą swoich płytek. To jednorazowa czynność.

Krok po kroku: 1) Otwórz Arduino IDE. 2) W górnym menu Maca kliknij „Arduino IDE”, potem „Settings…” (albo naciśnij ⌘ i przecinek). 3) Na dole okna jest pole „Additional boards manager URLs” (dodatkowe adresy menedżera płytek). 4) Kliknij w to pole i wklej dokładnie ten adres:

https://raw.githubusercontent.com/espressif/arduino-esp32/gh-pages/package_esp32_index.json

5) Kliknij OK. Jeśli w polu był już jakiś adres, nie kasuj go: kliknij małą ikonę okna obok pola i wpisz nowy adres w kolejnej linii.

Co to za plik. Pod tym adresem leży spis wersji obsługi płytek ESP32 w formacie JSON (tekstowy spis danych). Arduino IDE czyta go, dowiaduje się, skąd pobrać pliki, i pokazuje pakiet na liście w następnym kroku. Sam adres nic nie instaluje.

Jeśli adres się nie wkleja (pole szare, kursor nie miga), zamknij okno ustawień i otwórz je ponownie.

Teraz właściwa instalacja. 1) Menu Tools → Board → Boards Manager… (menedżer płytek). Otworzy się panel po lewej stronie okna. 2) W polu wyszukiwania u góry wpisz: esp32. 3) Na liście znajdź pozycję „esp32 by Espressif Systems”. Uwaga: jest też pozycja „Arduino ESP32 Boards” od Arduino. Nie ta. Wybierz tę od Espressif Systems. 4) Kliknij Install.

Pobieranie trwa kilka minut, bo pakiet ma około 300 megabajtów: kompilator (program zamieniający Twój kod na instrukcje dla procesora), narzędzie do wgrywania i opisy wszystkich płytek z tym układem. Na dole okna leci pasek postępu. Nie zamykaj programu i nie usypiaj Maca.

Co się instaluje i po co. Twój program pisany w Arduino IDE to tekst. Procesor ESP32‑S3 rozumie tylko swoje instrukcje w postaci liczb. Kompilator robi to tłumaczenie. Każda rodzina procesorów ma inny kompilator, dlatego dla UNO wystarczył ten wbudowany, a dla XIAO potrzebny jest osobny.

Jeśli pobieranie przerwie się z błędem, kliknij Install jeszcze raz; program dociągnie resztę. Jeśli w ogóle nie widzisz pozycji „esp32 by Espressif Systems”, wróć do poprzedniego slajdu i sprawdź adres, litera po literze.

Weź kabel od iPhone’a. Jeden koniec (USB‑C) do gniazda w MacBooku, drugi koniec do gniazda w płytce. Płytkę przytrzymaj drugą ręką za krawędzie, bo jest lekka i wtyczka ją podnosi. Wtyczka USB‑C wchodzi na obie strony, nie trzeba zgadywać.

Co powinno się stać: na płytce zaświeci czerwona dioda i po kilkudziesięciu sekundach zgaśnie. To ładowarka akumulatora, która szuka akumulatora, nie znajduje go i się wyłącza. Zupełnie normalne. Pomarańczowa dioda może świecić albo nie, zależnie od programu, który producent wgrał fabrycznie.

Mac nie powinien nic pokazać. Jeśli pokaże komunikat o akcesorium, które pobiera za dużo prądu, odepnij kabel i spróbuj innego gniazda; taki komunikat przy XIAO oznacza uszkodzony kabel lub gniazdo, nie płytkę.

Czy kabel od telefonu na pewno przesyła dane? Kabel Apple tak. Niektóre tanie kable mają w środku tylko dwa przewody do ładowania i wtedy komputer nigdy nie zobaczy płytki. Jeśli na slajdzie z portem nic się nie pojawi, kabel będzie pierwszym podejrzanym.

Nie przyciskaj płytki do maty podczas wpinania; mata jest lekko przewodząca i po włączeniu zasilania lepiej, żeby odsłonięte pola jej nie dotykały. Połóż płytkę na kartce papieru albo na woreczku, w którym przyszła.

Powiedz programowi, z jaką płytką pracuje. Są dwie drogi, wybierz wygodniejszą.

Droga 1, przez menu: Tools → Board → esp32 → i teraz długa lista płytek z tym układem, ułożona alfabetycznie. Przewiń do „XIAO_ESP32S3” (jest blisko końca, na literę X). Kliknij.

Droga 2, przez pasek u góry okna: na pasku jest rozwijane pole z nazwą płytki (na początku pewnie „Arduino UNO” z poprzedniej sesji). Kliknij je, wybierz „Select other board and port…”, w polu wyszukiwania wpisz „xiao” i wybierz XIAO_ESP32S3 z listy po lewej. Po prawej pokażą się porty, ale port ustawisz na następnym slajdzie.

Uwaga na podobne nazwy: na liście są też XIAO_ESP32C3 i XIAO_ESP32C6. To inne płytki. Twoja to S3. Zły wybór nie uszkodzi płytki, ale wgrywanie nie zadziała.

Po co ten wybór. Program musi wiedzieć, jaki dokładnie procesor, ile pamięci, która nóżka to dioda użytkownika i jak wgrywać. Gdy wybierzesz XIAO_ESP32S3, słowo LED_BUILTIN w programie będzie oznaczać właściwą pomarańczową diodę, a program wgra się przez wbudowane w procesor USB.

Teraz wskaż programowi gniazdo, w którym siedzi płytka. Tools → Port. Na liście szukaj pozycji, która ma w nazwie „usbmodem”, na przykład /dev/cu.usbmodem101 albo z dłuższym numerem. Kliknij ją.

Skąd ta nazwa. Przy klonie UNO port nazywał się „wchusbserial”, bo w klonie siedzi osobny układ pośredniczący (CH340), który tłumaczy USB na język procesora. W XIAO takiego pośrednika nie ma: procesor ESP32‑S3 sam rozmawia przez USB. Mac widzi go wtedy jako „modem USB”, stąd usbmodem. Jeśli masz podłączone też UNO, zobaczysz dwa porty; wybierz usbmodem.

Sprawdzenie: na samym dole okna Arduino IDE, w prawym rogu, powinno być napisane „XIAO_ESP32S3 on /dev/cu.usbmodem…”. Jeśli jest, przygotowanie prawie skończone.

Jeśli na liście nie ma żadnego usbmodem: 1) sprawdź, czy kabel siedzi do końca po obu stronach; 2) spróbuj innego gniazda w Macu; 3) spróbuj innego kabla; 4) jeśli nadal nic, przejdź do następnego slajdu, tryb BOOT rozwiązuje większość takich przypadków.

Ten slajd jest na wypadek, gdy komputer nie widzi płytki, albo gdy wgrywanie przerywa się błędem w stylu „Failed to connect” (nie udało się połączyć). Jeśli port się pojawił i wgrywanie działa, pomiń ten slajd.

Co się dzieje. Program fabrycznie wgrany w płytkę może nie zgłaszać się komputerowi jako port. Procesor ma jednak zaszyty na stałe, w samym krzemie, tryb awaryjny do wgrywania. Nazywa się BOOT i nie da się go zepsuć żadnym programem. Wchodzi się w niego przyciskiem B.

Krok po kroku: 1) Odepnij kabel od płytki. 2) Znajdź malutki przycisk z literką B (po jednej stronie gniazda USB). 3) Naciśnij go paznokciem i TRZYMAJ. 4) Trzymając, wepnij kabel. 5) Odczekaj sekundę i puść przycisk. 6) W Arduino IDE sprawdź Tools → Port: usbmodem powinien się pojawić. Wybierz go.

W trybie BOOT płytka nic nie robi poza czekaniem na program. Po wgraniu programu nowy program nie wystartuje sam: naciśnij krótko przycisk R (reset) albo odepnij i wepnij kabel. Od tej chwili płytka zgłasza się normalnie i tryb BOOT nie będzie już potrzebny.

Drugi sposób na wejście w BOOT bez odpinania kabla: trzymaj B, naciśnij i puść R, puść B.

Pierwszy program. Zrób dokładnie tak: 1) Menu File → New Sketch (File → New Sketch). Otworzy się okno z pustym szablonem: dwie funkcje, setup i loop. 2) Zaznacz wszystko w tym oknie (⌘A) i skasuj. 3) Przejdź do następnego slajdu, skopiuj z niego cały program i wklej do pustego okna (⌘V). 4) Zapisz: ⌘S, nazwa „mrugaj_xiao”, Save. 5) Wróć na ten slajd.

6) Kliknij strzałkę w prawo na pasku u góry okna Arduino IDE (Upload, wgraj). Program najpierw się kompiluje, czyli tłumaczy na instrukcje procesora. Trwa to dłużej niż przy UNO, nawet 30–60 sekund za pierwszym razem, bo kompilator musi przygotować także obsługę Wi‑Fi. Potem w dolnym panelu Output lecą procenty: 10 %, 20 %… to właściwe wgrywanie.

Co powinieneś zobaczyć na końcu: w panelu Output linijki „Hash of data verified” i „Hard resetting via RTS pin…”, a na płytce pomarańczowa dioda zaczyna mrugać: krótki błysk, dłuższa przerwa.

Jeśli zamiast tego pojawi się czerwony błąd: a) „No such file or directory” lub podobny przy nazwie pliku: zapisałeś szkic pod nazwą z polskimi znakami lub spacją, zapisz jeszcze raz prostą nazwą; b) „Failed to connect” lub „No serial data received”: płytka nie weszła w tryb wgrywania, zrób slajd o trybie BOOT i kliknij Upload ponownie; c) błąd w treści programu z numerem linii: wklejenie się nie udało w całości, skopiuj program jeszcze raz.

Nie wyłączaj niczego w trakcie procentów. Jeśli przerwiesz, nic się nie zepsuje, ale trzeba będzie zacząć od BOOT.

Otwórz wykres: Tools → Serial Plotter (Serial Plotter). Po prawej u góry panelu ustaw 115200. Zobaczysz linię biegnącą mniej więcej poziomo: to kolejne odczyty dotyku w spoczynku. Zauważ, że linia nie jest idealnie prosta, drga o kilka procent. To naturalny szum pomiaru.

Teraz dotknij palcem pola D1, czyli drugiego pola od góry po lewej stronie (gdy gniazdo USB jest u góry). Linia na wykresie skacze w górę, a pomarańczowa dioda się zapala. Puść: linia wraca, dioda gaśnie. Zrób to kilka razy, żeby zobaczyć, jak szybko płytka reaguje (50 razy na sekundę, więc dla oka natychmiast).

Eksperyment 1: połóż na płytce kartkę papieru i dotknij przez kartkę w miejscu pola D1. Dioda nadal się zapala, może trochę słabiej reaguje. To dowód, że czujnik mierzy pojemność, a nie przepływ prądu przez palec: papier nie przewodzi prądu, a pojemność przez niego przenika.

Eksperyment 2: zbliż palec na kilka milimetrów, nie dotykając. Linia podnosi się, ale może nie przekroczyć progu. Gdybyś chciał czujnik zbliżeniowy, zmieniłbyś w programie 13/10 na np. 11/10 (próg 10 % wyżej). Spróbuj, jeśli masz ochotę, to jedna liczba i ponowne wgranie.

Eksperyment 3: dotknij innego pola, np. D3. Nic się nie dzieje, bo program czyta tylko D1. Procesor umie czytać wszystkie dziewięć pól naraz, tylko program o to nie prosi.

Jeśli dioda świeci cały czas albo nie reaguje wcale: najpewniej kalibracja odbyła się, gdy płytka była dotykana lub leżała inaczej. Naciśnij R, nie dotykaj przez sekundę, spróbuj ponownie.

Weź iPhone’a. Settings → Wi‑Fi. Po kilku sekundach na liście sieci pojawi się „XIAO-Maciek” (jeśli nie zmieniłeś nazwy w programie). Dotknij ją. Wpisz hasło: 12345678. Dotknij Dołącz.

Telefon połączy się i prawdopodobnie pokaże pod nazwą sieci napis „Brak połączenia z Internetem” albo wyświetli okno z pytaniem, czy używać tej sieci mimo braku internetu. Wybierz, że chcesz zostać w tej sieci (np. „Używaj bez Internetu”). To ważne: iPhone lubi po cichu wracać do sieci z internetem; jeśli to zrobi, strona z płytki przestanie się otwierać i trzeba będzie połączyć ponownie.

Co się właśnie stało, krok po kroku: płytka co chwilę wysyła w eter krótki komunikat „jestem siecią XIAO-Maciek”. Telefon go usłyszał i pokazał na liście. Gdy wpisałeś hasło, telefon i płytka uzgodniły szyfrowanie i płytka przydzieliła telefonowi adres w swojej malutkiej sieci. Od tej chwili telefon i płytka mogą wysyłać sobie dane radiem, bez udziału jakiegokolwiek innego urządzenia.

Jeśli sieci nie ma na liście: 1) sprawdź w Serial Monitor na Macu, czy jest napis z adresem (jeśli nie ma, program nie wystartował, naciśnij R); 2) wyłącz i włącz Wi‑Fi w telefonie; 3) sprawdź, czy antena jest wpięta.

Mac też może się połączyć z tą siecią, ale wtedy straci internet. Zostaw Maca na domowym Wi‑Fi, do ćwiczenia wystarczy telefon.

Na iPhonie otwórz Safari. W pasku adresu wpisz dokładnie: http://192.168.4.1 i zatwierdź. Napisz „http://” z przodu, bo Safari bez tego może próbować „https”, a płytka obsługuje tylko zwykłe, nieszyfrowane połączenie.

Powinna pojawić się prosta strona: duży nagłówek „XIAO ESP32-S3”, linijka „Dotyk D1:” z liczbą i dwa ciemne przyciski „Zapal diode” i „Zgas diode”. Strona jest brzydka celowo, żeby program był krótki.

Zrób trzy rzeczy: 1) Dotknij „Zapal diode”. Pomarańczowa dioda na płytce zapala się. Dotknij „Zgas diode”: gaśnie. Właśnie sterujesz płytką z telefonu przez radio. 2) Patrz na liczbę przy „Dotyk D1” i dotknij palcem pola D1 na płytce. Po najdalej 2 sekundach (tyle trwa odświeżanie) liczba w telefonie wyraźnie wzrośnie. 3) Odejdź z telefonem kilka metrów, do drugiego pokoju. Strona nadal działa, bo radio Wi‑Fi ma zasięg kilkunastu metrów przez ściany.

Co właściwie się dzieje, gdy klikasz przycisk: telefon wysyła radiem do płytki krótki tekst „GET /on”. Program w płytce ma zapisane, co robić przy „/on”: zapala diodę i odsyła telefonowi polecenie „wróć na stronę główną”. Telefon prosi o stronę główną, płytka składa ją na nowo z aktualną liczbą i odsyła. Całość trwa ułamek sekundy.

Dowód do dziennika: zrób zrzut ekranu telefonu ze stroną (przyciski boczne iPhone’a) i zdjęcie zapalonej diody. To podnosi na mapie umiejętność „Własna sieć Wi‑Fi i strona internetowa na płytce” na poziom 2.

Jeśli strona nie otwiera się („Safari nie może otworzyć strony”): sprawdź, czy telefon nadal jest w sieci XIAO-Maciek (często wraca do domowej), i czy wpisałeś http, a nie https.

Teraz druga zapasowa płytka, ta z woreczka. Wyjmij ją tak samo za krawędzie i połóż na kartce. Antena dla niej nie jest konieczna na odległość biurka, ale jeśli chcesz, wepnij drugą z paczki tak jak poprzednio.

Podłącz ją drugim kablem USB‑C (np. od ładowarki MacBooka) do drugiego gniazda w Macu. Jeśli masz tylko jedno wolne gniazdo: nic nie szkodzi, odbiornik jest już odpięty, więc użyj tego samego gniazda i tego samego kabla od iPhone’a. Ważne jest tylko, żeby w tej chwili do Maca była podłączona jedna płytka, ta druga.

W Arduino IDE: Tools → Port → wybierz usbmodem. Jeśli druga płytka dostała inny numer portu niż pierwsza (to normalne), wybierz ten, który jest na liście teraz. Płytka też jest XIAO_ESP32S3, więc wyboru płytki nie zmieniasz.

Jeśli portu nie ma, zrób tryb BOOT jak na slajdzie 13: odepnij kabel, trzymaj przycisk B, wepnij, puść. Zupełnie nowa płytka z programem fabrycznym czasem tego wymaga.

Nawyk na przyszłość: przy dwóch płytkach łatwo wgrać program nie na tę, co trzeba. Przed każdym Upload spójrz na dół okna, który port jest wybrany, i którą płytkę trzymasz w ręce.

Zasil odbiornik, czyli pierwszą płytkę. Nie musi już rozmawiać z komputerem, potrzebuje tylko prądu. Trzy sposoby: a) wepnij ją do drugiego gniazda Maca; b) wepnij do ładowarki od telefonu przez kabel; c) wepnij do powerbanku. Po włączeniu program wystartuje sam, bo jest zapisany w pamięci płytki na stałe.

Teraz dotknij palcem pola D1 na nadajniku (druga płytka, podłączona do Maca). Patrz na odbiornik: jego pomarańczowa dioda zapala się w tej samej chwili, mimo że między płytkami nie ma żadnego kabla. Puść: gaśnie. Zapala się też dioda nadajnika, więc widzisz obie strony.

Jeśli odbiornik jest podłączony do Maca, możesz dodatkowo otworzyć Serial Monitor na jego porcie: przy każdym dotyku zobaczysz linijki „od 34:85:…: 1”, a po puszczeniu „: 0”, dwadzieścia na sekundę. To adres MAC nadajnika. Wyjmij kartkę z adresem odbiornika i porównaj: różne płytki, różne adresy.

Eksperyment z zasięgiem: weź nadajnik z powerbankiem albo z kablem od ładowarki (do działania nie potrzebuje Maca, program jest już w nim) i odejdź do drugiego pokoju. Dotykaj D1 i proś kogoś, żeby patrzył na odbiornik, albo zostaw odbiornik w widocznym miejscu i patrz przez drzwi. Łącze działa przez ściany na kilkanaście metrów, z anteną na obu płytkach więcej.

To jest cała zasada aparatury do drona: aparatura wysyła, dron odbiera i reaguje. Różnica tylko w tym, co jest w paczce (położenie drążków zamiast dotyku) i że dron ma wpisany konkretny adres aparatury.

Dowód do dziennika: krótki film telefonem, w którym widać palec na nadajniku i zapalającą się diodę odbiornika. To podnosi na mapie „Łączność radiowa między płytkami” na poziom 2 i zamyka kamień M3.

Jeśli nie działa: 1) obie płytki zasilone (diody ładowania błysnęły)? 2) nadajnik: czy jego własna dioda zapala się przy dotyku? Jeśli nie, problem jest w kalibracji dotyku, naciśnij R na nadajniku i nie dotykaj przez sekundę. 3) Jeśli nadajnik świeci, a odbiornik nie: naciśnij R na odbiorniku. 4) Obie płytki na kanale 1 są automatycznie, chyba że któryś program łączył się z routerem, a nasze nie.

Krok 1, kalibracja oka: płytki obok siebie, monitor na porcie odbiornika. Odebrane rośnie o ~20 na sekundę, zgubione stoi, uszkodzone rośnie o 1 co 2,5 s. Dotknij D0 nadajnika: dioda odbiornika reaguje od razu.

Krok 2, zasięg: nadajnik na powerbanku albo ładowarce (program działa bez komputera), odbiornik przy Macu z monitorem. Odchodź: ten sam pokój, za ścianę, korytarz, piętro, ogród. W każdym miejscu stań na minutę i zapisz różnicę: ile odebranych przybyło, ile zgubionych. Zdrowe łącze: zgubione poniżej 1 % odebranych. Granica zasięgu: zgubione rosną szybciej niż odebrane, dioda zaczyna „zacinać”.

Krok 3, antena: zamień role płytek (antena po stronie nadajnika) i powtórz dwa miejsca. Zobaczysz, czy antena bardziej pomaga przy nadawaniu, czy przy odbiorze (podpowiedź: tak samo, bo łącze jest symetryczne, ale z jedną anteną i tak ogranicza płytka bez niej).

Zapisz 3–4 pary „miejsce → odebrane/zgubione” i prześlij. To dowód na poziom 3 w węźle „Jak dane przeżywają zakłócenia” i zamknięcie kamienia M3.

Wyjmij z paczki IMZ jeden wyświetlacz OLED 0,96 cala (drugi zostaw na ostatni krok), a z paczki Robogeek taśmę przewodów męsko‑żeńskich (40 sztuk, 20 cm: z jednej strony szpilka, z drugiej gniazdko). UNO ma gniazda, więc do niego wchodzi koniec ze szpilką; wyświetlacz ma szpilki, więc na nie nakładasz koniec z gniazdkiem. Przewody męsko‑żeńskie z paczki IMZ tu nie pasują. Z pudełka klona UNO (płytka z gniazdem USB‑C, ta z pierwszego dnia) weź samą płytkę. Nie podłączaj jeszcze do komputera: łączy się bez zasilania, żeby pomyłka przewodu nie kosztowała modułu.

Przewody w taśmie da się odrywać po jednym; oderwij cztery, najlepiej w czterech kolorach, i umów się ze sobą: czarny = masa, czerwony = zasilanie, dwa inne = zegar i dane. Taka umowa oszczędza godzin szukania błędów przez następne dwa tygodnie.

Na module szpilki są podpisane, patrz zdjęcie z poprzedniego slajdu: GND, VCC, SCL, SDA. Uwaga: różni producenci dają inną kolejność (bywa VCC, GND, SCL, SDA), więc zawsze czytaj napisy, nie pozycje.

Na płytce UNO gniazda są podpisane białym drukiem wzdłuż krawędzi. W rzędzie zasilania (obok napisu POWER): GND i 5V. W rzędzie analogowym (druga strona tej samej krawędzi): A4 i A5.

• GND wyświetlacza → GND na UNO (w rzędzie POWER są dwa gniazda GND obok siebie, dowolne).
• VCC wyświetlacza → 5V na UNO.
• SCL wyświetlacza → A5 na UNO (zegar).
• SDA wyświetlacza → A4 na UNO (dane).

Wciśnij każde gniazdko do oporu. Przewód męsko‑żeński trzyma się na tarcie, więc delikatnie pociągnij: ma stawiać opór. Sprawdź wzrokiem, czy żadne metalowe gniazdko nie dotyka sąsiedniego. Jeśli pomylisz GND z VCC, moduł zwykle przeżyje chwilę, ale nie warto sprawdzać.

Po co tu płytka UNO, a nie płytka stykowa. Płytki stykowej jeszcze nie masz (jest w paczce GOTRONIK, w drodze). Nie szkodzi: moduły mają szpilki, UNO ma gniazda, a przewód z dwoma gniazdkami łączy jedno z drugim bez niczego pośrodku.

Podłącz klona UNO kablem USB‑C (kabel od iPhone’a, ten sam co przy XIAO) do Maca. Na płytce zapali się dioda zasilania „ON”. Wyświetlacz zostaje ciemny: to normalne, bo nikt jeszcze nic do niego nie wysłał. Jeśli któraś dioda na module OLED by świeciła, to znak, że to inny moduł; OLED nie ma diod kontrolnych.

W Arduino IDE wybierz płytkę: Tools → Board → Arduino AVR Boards → Arduino Uno. To inna rodzina niż wczoraj (wczoraj było „esp32” → XIAO_ESP32S3). Jeśli w menu nie ma „Arduino AVR Boards”, zainstaluj je w Boards Manager (ikona z płytką na lewym pasku, wpisz „AVR”, Install). Przy pierwszym dniu z UNO to już było zrobione, więc powinno być na miejscu.

Port: Tools → Port. Klon UNO zgłasza się zwykle jako /dev/cu.usbserial‑XXXX (ma osobny układ do rozmowy po USB) albo /dev/cu.usbmodemXXXX. Jeśli nie widać nowego portu, zmień kabel: tanie kable USB‑C bywają tylko do ładowania. Na dole okna IDE, na pasku, ma być „Arduino Uno on /dev/cu…”.

Różnica względem XIAO, którą warto zapamiętać: UNO nie potrzebuje trybu BOOT, wgrywanie zawsze działa z marszu, a po wgraniu Serial Monitor nie gubi połączenia. Prościej, ale 15 razy wolniej i bez radia.

Wyświetlacz dostaje od płytki obraz punkt po punkcie: 128 × 64 = 8192 punkty, po jednym bicie każdy, czyli 1024 bajty na każdą klatkę. Pisanie tego ręcznie nie ma sensu, od tego jest biblioteka. Dwie, bo producent rozdzielił je na: rysowanie (linie, czcionki, prostokąty: Adafruit GFX) i rozmowę z konkretnym układem sterującym ekranem (SSD1306, taki jest na module).

Na lewym pasku Arduino IDE kliknij ikonę książek (Library Manager (menedżer bibliotek)). W pole szukania wpisz „SSD1306”. Na liście znajdź „Adafruit SSD1306” (autor Adafruit) i kliknij Install. Pojawi się pytanie, czy doinstalować zależności („Install all”): zgódź się, dojdą Adafruit GFX Library i Adafruit BusIO.

Instalacja zajmuje kilkanaście sekund; na dole okna leci dziennik. Po niej w menu File → Examples pojawi się pozycja „Adafruit SSD1306” z przykładem ssd1306_128x64_i2c: można go wgrać dla zabawy, pokazuje wszystkie możliwości ekranu (animacje, czcionki, bitmapy). Nasz zegar na następnym slajdzie jest krótszy i da się go zrozumieć w całości.

Pojęcie na przyszłość: „sterownik ekranu” (SSD1306) to osobny układ przyklejony do szybki wyświetlacza, widoczny na zdjęciu jako brązowa taśma z czipem u dołu. To on pamięta obraz i odświeża diody; płytka UNO tylko przysyła mu nowe dane, kiedy chce coś zmienić.

Teraz rzecz, której nie da się przewidzieć bez zobaczenia: dwa identyczne układy na jednej parze przewodów. Nie wyłączaj płytki (dopinanie na żywo do tej magistrali jest bezpieczne, bo sygnały są niskoprądowe; przy zasilaniu uważaj tylko, żeby nie zewrzeć 5V z GND końcówką przewodu).

Weź drugi OLED i cztery nowe przewody. Masa: w rzędzie POWER są dwa gniazda GND, drugi wyświetlacz dostaje drugie. Zasilanie: gniazdo 5V jest jedno i już zajęte, więc użyj gniazda 3.3V obok; moduł działa od 3,3 V, i przy okazji zobaczysz, że dwa wyświetlacze na dwóch różnych napięciach zasilania rozmawiają po tej samej magistrali bez problemu, bo oba tylko ściągają linie do masy. Dane i zegar: na UNO R3 obok przycisku RESET, na końcu górnej listwy, są dwa dodatkowe gniazda podpisane SDA i SCL. To nie są nowe linie, to te same A4 i A5 wyprowadzone drugi raz właśnie na takie sytuacje. Drugi wyświetlacz: SDA → SDA, SCL → SCL.

Co się stanie: drugi wyświetlacz od razu, bez wgrywania niczego, pokaże dokładnie ten sam zegar, w tej samej sekundzie. Płytka woła numer 0x3C, oba układy mają ten numer, oba słuchają i oba rysują. Płytka nawet nie wie, że są dwa. Uruchom na chwilę skaner z poprzedniego kroku: nadal pokaże jeden adres, bo potwierdzenie od dwóch układów naraz wygląda jak jedno.

Z tego wynika zasada, na którą trafisz jutro i pojutrze: dwa różne układy z tym samym numerem na jednej magistrali gryzą się. Czujnik ruchu (0x68) i zegar DS3231 (0x68) nie mogą wisieć razem; rozwiązuje się to mostkiem zmieniającym adres (na wielu modułach jest pole „ADDR” albo „AD0”), osobną magistralą, albo przełącznikiem magistrali. Na odwrocie niektórych OLED jest taki mostek do przestawienia na 0x3D; obejrzyj przez lupę, czy Twój go ma.

Dowód do historii: zdjęcie obu wyświetlaczy z tym samym czasem obok płytki UNO, plus zrzut monitora ze skanerem. To zamyka węzeł „Magistrala dwuprzewodowa” na poziomie 2 i pierwszy dzień planu. Jutro: czujnik ruchu z drona na tych samych dwóch przewodach, obok wyświetlacza.